Eşeysiz Üreme Nedir? Özellikleri ve Çeşitleri Nelerdir?

Eşeysiz Üreme Nedir? Özellikleri ve Çeşitleri Nelerdir?

Eşeysiz Üreme Nedir?

Canlının döllenme olmadan benzerini oluşturmasına eşeysiz üreme denir.

Eşeysiz Üreme

Eşeysiz Üreme

Eşeysiz Üremenin Özellikleri

  • Temelini mitoz bölünme oluşturmaktadır.
  • Tek ata canlı vardır.
  • Çeşitlilik sağlanmaz.
  • Kısa aralıklar ile çok sayıda birey oluşmaktadır.
  • Değişen çevre koşullarına dayanıksız bireyler oluşmaktadır.
  • Kısa aralıklar ile çok sayıda birey oluşmaktadır.

UYARI:

Eşeysiz üremekte olan canlılar da kalıtsal çeşitlilik sadece mutasyon neticesinde gerçekleşebilir.

Eşeysiz Üremenin Çeşitleri

1) Bölünerek Üreme

  • Amip, arke, paramesyum, bakteri ve öteki tek hücreli canlıların bir çoğunda görülmektedir.
  • Ana bireyin belli başlı bir büyüklüğe ulaştıktan hemen sonra bölünmesiyle gerçekleşmektedir.
  • Temelini mitoz bölünme oluşturmaktadır.
  • Oluşan bireylerin genetik yapıları bir birleri ile ve ata canlı ile benzerdir. (Mutasyon yok ise).

2) Tomurcuklanma ile Üreme

  •  Sünger, bira mayası, denizanası hidra ve mercanlar da görülmektedir.
  • Ana canlı üstünde mitoz ile oluşmuş olan çıkıntıların gelişip yeni canlıları oluşturması olayıdır.
  • Oluşmuş olan bireyler ana canlıdan ayrılabildiği gibi bağlı da kalıp koloni de oluşturabilmektedir.
  • Genetik çeşitlilik sağlanmamaktadır.

UYARI:

Denizanası, hidra, ve süngerler eşeyli üreme de yapabilmektedirler.

3) Spor ile Üreme

  • Plazmodyum, mantar,  kara yosunu, su yosunu ve eğrelti otunda görülmektedir.
  • Spor bazı canlılarda mitoz bölünme bazı canlılarda mayoz  ile oluşturulmaktadır.
  • Çiçeksiz olan bitkilerde diploit ana canlıların vücudunda bulunmuş olan spor kesesinde mayoz ile birden çok sayıda spor oluşmaktadır. Kesenin patlaması ile çevreye yayılmış olan sporlar uygun ortamda gelişip monoploit canlıları oluşturmaktadır.

UYARI :

Spor, mayoz ile oluştuğu zaman spor ile üremede çeşitlilik sağlanmaktadır.

UYARI:

Çiçeksiz olan bitkilerdeki gametler, sporlar gibi monoploit (n) olduğu takdirde döllenme becerisine sahip değildir ve çevre şartlarına karşı dayanıklıdır.

UYARI:

Bakterilerin oluşturdukları endosporlar, üremeyi değilde olumsuz çevre şartlarından korunmayı sağlarlar.

4) Vejatatif Üreme

  • Gelişmiş olan bitkilerde görülmüş olan (yenilenmeye) rejenerasyona dayalı üreme biçimidir.
  • Bitkilerin üreme ile ilgili olmayan bir organından (vejatatif organ) yeni bitkilerin oluşmasıdır.
  • Bitkilerin, kullanılan organına göre çeşitlere ( yumruyla, çelikle, sürünücü gövdeyle) ayrılır.

UYARI:

Vejatatif üremenin sayesinde, ana bitkilerin kalıtsal nitelikleri korunduğundan dolayı ırkın sürekliliği sağlanır, daha da kısa süre içerisinde yeni bir bitkiler elde edilmiş olur. Bunun yanı sıra tohum oluşturma yeteneğini kaybetmiş olan bitki türlerinin nesli de devam etmektedir.

a. Çelik ile Üreme

Ana bitkiden koparılan dal parçası veya yaprağına çelik, çeliğin gelişip yeni bitkiyi oluşturmasına çelik ile üreme denmektedir. Çelik olarak seçilmiş olan parçalar genç dallardan alınmaktadır. Bunun sebebi ise bu parçalar da mitoz bölünmenin hızlı olmasıdır. Örneğin: Söğüt ve ya kavak dallarından yeni bir bitki elde edilmesi durumu

b. Yumru ile Üreme

Besin depolamış ve toprak altı gövdesinden yumru yeni bitkilerin gelişmesidir. Örneğin: Patates yumrusundan yeni bir patatesin gelişmesi durumu

c. Sürünücü Gövde ile Üreme

Toprak üzerinde ve ya toprak altında sürünen gövde yapılarından kök oluşumuyla yeni bitkinin oluşmasıdır. Örneğin: Çilek bitkilerinde üreme durumu

UYARI:

Soğan ve Lalede rizom ismi verilen toprak altı gövdesinden yeni bitkilerin oluşturulmaları da bir vejatatif üreme türüdür. (Rizom ile üreme)

UYARI:

Vejatatif üremelerde ana bitkiler ile yeni bitkilerin genetik yapıları tümüyle aynıdır. Fakat fenotip farklılığı gözlenebilir (modifikasyon).

4)(Yenilenme) Rejenerasyon  ile Üreme

  • Organizmanın eksilmiş olan parçalarının onarılarak yeni bir canlının oluşturulmasıdır.
  • Çok hücreli tüm canlılarda rejenerasyon becerisi vardır. Ama bu beceri, canlının evrimsel gelişmişlik derecesi arttığı zaman azalır. Bu sebeple rejenerasyon basit yapılı canlılarda üremeyi, gelişmiş olan yapılı canlılarda ise onarımı sağlamaktadır.

Örneğin:

  • Deniz yıldızından kopmuş olan parçaların kendini yenileyip yeni deniz yıldızlarını oluşturması durumu (Üreme).
  • Kertenkelelerin kopan kuyruğunun yerine tekrar yeni bir kuyruğun oluşması durumu (Onarım).

UYARI:

İnsanlarda da Deri, dil, karaciğer ve kemik iliğinin rejenerasyon becerisi fazla iken; sinir, kalp ve gözde bu beceri yok denecek kadar azdır.

42 comments

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.