Eşeyli Üreme Nedir? | Çeşitleri Nelerdir?

Eşeyli Üreme Nedir? | Çeşitleri Nelerdir?

Eşeyli Üreme

Eşeyli Üreme

Eşeyli Üreme Nedir?

Genetik bilgileri değişik iki üreme hücresinin yani (gametin) birleşmesi neticesinde yeni bireylerin oluşturduğu üreme türüne eşeyli üreme ismi verilir.

Yüksek yapılı hayvan ve bitkilerin hemen hemen tümünde eşeyli üreme görülmektedir. Eşeyli üremede iki asıl olaylar vardır. Bunlar ise, döllenme ve mayoz bölünme olaylarıdır.

Eşeyli üremede eşeysiz üremeden değişik olarak;

  • Aslını döllenme ve mayoz bölünme oluşturur.
  • İki tane farklı ata bulunur.
  • Yeni gen kombinasyonlarının oluşumlarına olanak sağlar.
  • Değişmekte olan ortam şartlarına dayanaklı bireylerin oluşumlarında etkili olabilmektedir.

Eşeyli yöntemle çoğalan canlıların bir çoğunda sperm ve yumurta değişik canlılar tarafından oluşturulmaktadır. Bu canlılara ise ayrı eşeyli canlılar ismi verilir. Fakat bazı çeşitlerde bir birey hem sperm hemde yumurta oluşturabilmektedir. Yani türde cinsiyet ayrımları yoktur. Bu canlılara ise hermafrodit (erselik) denir.

Hermafrodit türlerin bazı kısımlarında bireyler kendini dölleyebilmektedir.

Eşeyli Üreme Türleri

1. Heterogami

Şekil ve büyüklükleri değişik olan gametlerin birleşmesi sonucuyla ortaya çıkan üreme şeklidir. Gametlerin küçük olanı sperm, büyük olanı yumurtadır. Hayvanlarda görülen şekline izogami, bazı mantarlarda ve alglerde görülen şekline anizogami  denmektedir.

2. İzogami

Büyüklük ve Şekilleri aynı olan gametlerin birleşmesi sonucuyla ortaya çıkan üreme şeklidir. Yeşil alglerde görülür. Gametlerin ikisi de kamçılıdır.

3. Konjugasyon

Aynı türden olan ancak farklı kalıtsal yapılara sahip olan bireyler arasında kurulmuş olan sitoplazmik bir köprü vasıtasıyla gen aktarılmalarına konjugasyon ismi verilir.

Bakterilerde Konjugasyon: Bazı bakterilerde pilus ismi denen uzantılar vardır. Geni aktaracak olan bakteri pilus yardımıyla diğer bakteriye tutunmaktadır, ve aralarında sitoplazmik bir köprü oluşturmaktadır. Bu köprü vasıtasıyla bir bakteriden ötekine plazmit  ismi verilen küçük DNA halkaları aktarılmaktadır.

Gen aktarımı bir yönlü olup verici bakteriden alıcı bakteriye doğrultusundadır.

Konjugasyon neticesinde bakteriler de genetik farklılık fazlalaşırken birey sayıları değişmemektedir.

Paramesyumda Konjugasyon

Paramesyumdaki konjugasyonda iki canlının arasında karşılıklı olarak gen aktarımı yapılmaktadır.

Protista dünyasında canlılarda görülmüş konjugasyona paramesyum örnek olarak verilebilmektedir.

4. Partenogenez

Yumurta hücresinden döllenme olmadan mitoz bölünmeler ile yeni bir birey oluşmasına partaenogenez ismi verilir. karınca, arı, kelebek ve yaprak biti gibi eklem bacaklılar da, omurgalılardan bazı kurbağa, balık,  kuş ve sürüngenlerde görülebilmektedir. Oluşmuş olan bireylerin kromozomlu (haploit) olmaktadır.

Haploit Partenogenez

Bal arısında, Kraliçe arıdan mayozla oluşan haploit yumurtaların döllenmeden gelişmesiyle erkek arıları oluşturması partenogeneze numune oluşturur.

Diploit Partenogenez

Partenogenez sonucunda oluşan birey diploitse bu duruma diploit partenogenez ismi verilir. Kamçı kuyruklu kertenkelelerin bazı çeşitlerinde bu tür partenogenez görülmektedir. Bu canlılarda mayoz II neticesinde oluşan hücrelerden iki adetinin çekirdeği (kutup hücresi + yumurta) kaynaşır. Bu durumda oluşan diploit gürce bir spermle döllenmeden gelişmektedir, ve böylelikle yeni bir bireyi oluşturmaktadır.

Bazı canlılar yumurtaları suyun tuzluluk ve sıcaklık, pH derecesine bağlı olarak yada yumurtaya fiziksel  ve kimyasal uyarıcılar ile uyarılıp döllenme yapay olarak sağlanabilir. Bu duruma deneysel partenogenez denmektedir.

13 comments

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.