Elektriklenme Nedir, Çeşitleri Nelerdir?

Elektriklenme Nedir, Çeşitleri Nelerdir?

Elektiriklenme Nedir?

Sürtünmeyle ElektriklenmeBu konumuzda sıkça rastladığımız bazı olayları inceleyip açıklamaya çalışacağız, bu olaylardan yola çıkıp elektrik enerjilerinin oluşumlarını ve kullanım alanlarını göreceğiz. Özellikle  de yünlü kıyafetlerimizi giyerken ve  çıkarırken karanlık bir ortamda ise bazen kıvılcım oluştuğunu görmüşsünüzdür. Ya da bazen dokunduğumuz bir metal yüzeyin ani bir şekilde elimizde acıya benzer bir titreşim oluşturduğunu hissetmişsinizdir. Yağmurlu havalarda gök yüzünde ortaya çıkan şimşek ismini verdiğimiz aydınlanmaya hepiniz şahit olmuşunuzdur. Bu tür olayları açıklamak için önce maddenin en küçük birimi olan atomlarını ele almak gerekiyor.
Atom yapısında gösterdikleri özellikler zıt olduğundan dolayı negatif (—) yüklü elektronlar, pozitif (+) yüklü protonlar bulunur. Negatif ve pozitif yük sayıları eşit olan atomlara nötr atom bu atomlardan oluşmuş cisme ise nötr cisim ismi verilir.

  • Negatif ve pozitif yük sayıları eşit olan cisimler nötr cisimlerdir.
  • Nötr durumundayken bir şekilde (—) yük almış olan cisimler (—) yüklü cisimlerdir.
  • Nötr durumundayken bir şekilde (—) yük kaybetmiş olan cisimler (+) yüklü cisimlerdir.

Yalıtkan Cisimler

Elektriği iletmeyen cisimlere yalıtkan cisimler denir. Bu cisimlerin (—) yükleri almasına rağmen, (—) yükler atomlarına sıkı sıkıya bağlı olduğu için üstlerinden yük akışını sağlayamamaktadır. Plastik, cam, kuru hava, mika yalıtkandır.

İletken Cisimler

Elektriği ileten cisimlere iletken cisimler denir. Bu tür cisimlerin yapılarında serbest (—) yükler vardır. Bu nedenden dolayı üstlerinden yük akışına izin vermektedirler. Metaller, toprak, insan vücudu,  asit — baz çözeltileri iletken cisimlerdir.

Elektriklenme Çeşitleri Nelerdir?

Sürtünmeyle Elektriklenme

Birbirine sürtülen nötr iki cisim arasında eksi (—) yük alışverişleri olmaktadır. Eksi (—) yük kaybeden cisim artı (+) yükle yüklenirken, eksi (—) yük alan cisim ise eksi (—) yüklü duruma geçer. Örneğin bir cam çubuk ipek bir kumaş parçasına sürtüldüğü zaman çubuktan kumaşa eksi (—) yük geçer. Bu durumda cam artı (+), ipek kumaş eksi (—) yüklü olur. Ya da nötr bir plastik çubuk nötr yünlü bir kumaşa sürtüldüğünde yün kumaş artı (+), plastik çubuk eksi (-) yüklü olur.

Bu elektriklenme çeşidinde birbirine sürtünen cisimler aynı miktarlarda zıt cins elektrik ile yüklenmektedirler.
Yüklü cisimlerle aşağıdaki deneyleri yaptığımız zaman onların birbirine kuvvet uyguladıklarını görürüz.
Örneğin artı (+) yüklü bir cam çubuk artı (+) yüklü bir diğer çubuğa yaklaştırıldığında, yada eksi (-) yüklü bir plastik çubuk eksi (-) yüklü bir diğer çubuğa yaklaştırıldığında
aynı cins elektrik ile yüklü cisimlerin birbirlerine itme kuvveti uyguladıkları gözlemlenir.
Fakat artı (+) yüklü bir cam çubuk eksi (-) yüklü bir cisme yaklaştırıldığında,
zıt cins elektrik ile yüklü cisimlerin birbirlerine çekme kuvveti uyguladığı gözlemlenir.

Dokunmayla Elektriklenme

Yüklü bir iletken cisim nötr bir cisme dokundurulduğu zaman eksi (-) yük alışverişleri olmaktadır.

Artı (+) yüklü bir cisim nötr bir cisme dokundurulduğu zaman elektriklenme tamamlandığı zaman her iki iletken cisimde artı (+) yüklü olurlar.

Eksi (-) yüklü olan bir cisim, nötr bir cisme dokundurulduğu zaman elektriklenme tamamlandığı zaman her iki iletken cisimde eksi (-) yüklü olurlar.

Cisimlerin dokunmayla elektriklenme neticesinde aynı cins elektrik ile yüklendiklerini gözlemek için bir deney yapabilirsiniz. Yalıtkan bir ip ile asılan nötr metal bir küreye yüklü bir cismi dokundurun.

Metal küre önce yüklü çubuğa dokunmaktayken kendisi de yüklendikten sonrasında yalıtkan ipin ucunda çubuktan ayrılıp hareket eder. Bu hal her iki cisminde aynı cins elektrik ile yüklendiğini ayrıca bu sebepten dolayı birbirlerini ittiklerini göstermektedir.

Etki (Tesir) ile Elektriklenme

Yüklü bir cisim yardımıyla iletken ve nötr bir başka cisim üstünde ki yük dengesi bozulup, yük kutuplaşması sağlanabilmektedir.
Bu durum etkiyle elektriklenme olarak bilinmektedir.

Örneğin, nötr ve iletken bir cisme artı (+) yüklü bir cismi yaklaştıralım.
Bu durumda iletken K-L cisminin L ucundaki eksi (-) yükler K ucuna çekilirler böylece K ucu eksi (-) yüklü kutup, L ucu artı (+) yüklü kutup haline geçmektedir.
Aynı durumda nötr iletken bir cisme eksi (-) yüklü bir cismi yaklaştırdığımızda iletken KL cisminin K ucundaki eksi (-) yükler, L ucuna itilir. Böylece KL cismi etkiyle elektriklenmiş olur.

Etkiyle elektriklenme de cisimler arasında eksi (—) yük alışverişleri olmaz. Bu sebeple yüklü cisim uzaklaştırıldığı zaman KL cisminin yük dengesi yeniden kurulmaktadır.

Topraklama :

Yer küre çok büyük, nötr iletken cisimdir ayrıca serbest elektron eksi (— yük) bulundurmaktadır. Yüklü bir cismin iletken yardımı ile toprak ile bağlantısı sağlandığında eksi (—) yük akışı ile cisim nötrlenecektir.

Örneğin, eksi (—) yüklü bir cisim topraklandığı zaman cisimden toprağa elektron akışı olmaktadır. Cisim nötr duruma gelir.
Ya da artı (+) yüklü bir cismin toprak ile bağlantısı sağlandığında topraktan elektron akışı olmaktadır. Cisim nötr duruma gelir.
Topraklama olayı dokunmayla elektriklenmedir. Fakat dünyanın boyutları göz önüne alındığı zaman cismin toprak tarafından nötrlendiği kabul edilebilir.

Posted in: FEN

10 Replies to “Elektriklenme Nedir, Çeşitleri Nelerdir?”

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.