DÜNYADA GÖRÜLEN İKLİM TİPLERİ VE ÖZELLİKLERİ

DÜNYADA GÖRÜLEN İKLİM TİPLERİ VE ÖZELLİKLERİ

SICAK KUŞAK İKLİMLERİ

Dünya İklimleri

Dünya İklimleri

a) Savan (Yazları Yağışlı Tropikal) İklim

  • Her iki yarım kürenin onuncu ve yirminci paralelleri arasında görülmektedir. Örneğin; Doğu Afrika ve Batı Afrika platoları, Güney Brezilya ve bunun gibi.
  • Senelik sıcaklık ortalamakarı 20 0C’nin üstünde olup, senelik sıcaklık farkları 50 ile 100C arasında değişim gösterir.
  • Yağışlar Güneş ışınlarının dike yakın ve dik açılar ile düştüğü dönmede artarken, senenin belirli bir zamanı kışlar kurak geçmektedir.
  • Yağışların tümü konveksiyonel kökenlidir, yağmur biçimindedir.
  • Doğal bitki örtüsü yağışlı kurak döneminde sararan uzun boylu çalı ve otlardan oluşan, yaz dönemlerinde ise yeşeren savanlardır.

b) Ekvatoral İklim

  • Ekvator etrafındaki bölgelerde ayrıca bin metre’den daha da alçak olan bölgelerde görülür. Örneğin; Kongo ve Amazon havzaları.
  • Senelik sıcaklık ortalamaları 250 ile 300C arasında olup, senelik sıcaklık farkları 10 ile 20C dir.
  • Senelik yağış miktarı iki bin mm. nin üstündedir.
  • Yağışlar düzenlidir. Yağışlar, Güneş ışınlarının dik düştüğü zamanlarda bazı bölgelerde artar.
  • Doğal bitki örtüsü sene boyunca yeşil kalmış olan, geniş yapraklı ve uzun boylu ağaçlardan oluşmuş olan tropikal yağmur ormanlarıdır.

c) Muson İklimi

  • Asya bölgesinin güneyinde, güney doğusunda ayrıca doğusunda görülmektedir. Örneğin; Çin, Japonya, Hindistan ve bunun gibi.
  • Senelik sıcaklık ortalamaları Güney Asya’da 20 0C’nin üzerindeyken Doğu Asya’da ise 150 ile 200C arasında değişim gösterir.
  • Senelik sıcaklık farkları 100 ile 150C arasında değişim gösterir.
  • Ortalama yağış miktarları en çok olan iklim tipidir.
  • Yağışları Muson rüzgarlarının esme doğrultuları belirlemektedir.
  • Yaz mevsimi bol yağışlı, kış mevsimi ise az yağışlıdır.
  • Doğal bitki örtüsü, kışları yaprağını döken ağaçlardan oluşmuş olan gür ormanlardır.

ç) Subtropikal Çöl İklimi

  • Genelde dönencelerle 30. paraleller arasında görülmektedir. Örneğin; Arap Yarımadası, Batı Avusturalya, Kuzey Afrika ve bunun gibi.
  • Senelik sıcaklık ortalamaları 250 ile 300C arasında değişim gösterir.
  • Gündelik sıcaklık farklarının en fazla olduğu iklim tipidir.
  • Bağıl nem oranları sene boyunca düşüktür.
  • Senelik yağış miktarları 150 mm.’nin altındadır. (Dinamik YB etkisi sebebiyle)
  • Bu çöllerin oluşumlarında devamlı alçalıcı hava hareketlerinin (Dinamik YB etkisi) önemli bir rolü vardır.
  • Doğal bitki örtüsü kuraklıklara dayanıklı çalı ve seyrek ot topluluklarıdır.

ILIMAN KUŞAK İKLİMLERİ

a) Akdeniz İklimi

  • Genelde her iki yarım kürenin 30. ile 40. paralelleri arasında görülmektedir. Örneğin; Güney Afrika’daki Kap bölgesi, Orta Şili, Akdeniz kıyıları,   Kaliforniya kıyıları (ABD) güneybatı Avustralya ve bunun gibi.
  • Senelik sıcaklık ortalamaları 150 ile 200C arasında değişim gösterir.
  • Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Kışın don olayları ve kar yağışları ender görülür.
  • Senelik yağış miktarları 500 ile 1000 mm. arasında değişim gösterir.
  • Yağışların yaklaşık olarak yarısı kışın yağmaktadır.
  • Doğal bitki örtüsü, ağaç ve ağaçcıklardan oluşan maki ve  yaprağını dökmeyen bodur topluluklarıdır.
  • Makilerin tahrip edildiği bölgelerde garig ismi verilen diz boyunda çalılara rastlanılır.

b) Ilıman Okyanus İklimi

  • Genelde Orta Asya Kuşak’taki bölgelerin batı kıyısında görülmektedir. Örneğin; Batı Kanada, Batı Avrupa, ve bunun gibi.
  • Senelik sıcaklık ortalamaları 100 ile 150C arasında değişim gösterir.
  • Yıllık yağış miktarlar 1000 mm. den çok olup, yağış rejimleri düzenli bir şekildedir.
  • Yazlar serin, kışlar ılıktır. Bulutluluk ve nem oranları çoktur.
  • Bu iklim kıtalarının ılıman olmasının sıcak su akıntılarının, sene süresince yağışlı olmasında Batı Rüzgarlarının önemli rölü vardır.
  • Doğal bitki örtüsü, kışları yapraklarını döken karma yapraklı ormanlardır.

c) Orta Kuşak Step İklimi

  • Genelde Orta Kuşak’ta deniz etkilerine kapalı karaların alçak ve iç bölgelerinde görülmektedir.
  • Nemli olan subtropikal iklim bölgesi ile orta kuşak karasal iklim bölgesi arasında görülmüş olan geçiş tipi iklimlerdir.
  • Senelik sıcaklık ortalamaları 50 ile 150C arasında değişim gösterir. Kışları soğuk ve yazlar sıcak ayrıca kuraktır.
  • senelik yağış miktarları 500 mm.’nin alt seviyesindedir. En yağışlı mevsim ise ilk bahardır.
  • Doğal bitki örtüsü ilk bahar yağışları ile yeşermekte olan, yaz kuraklığı ile sararan bozkır, ot ve çalı topluluğudur.

ç) Sert Karasal İklim

  • Orta Kuşak’ın yüksek enlemleminde karaların iç kesiminde görülmektedir. Örneğin; İç Anadolu ve Orta Asya ve bunun gibi.
  • Senelik sıcaklık ortalamaları 5 0C’nin altındadır. Yazlar serin ve kısa sürerken, kışlar soğuk ve uzundur.
  • Senelik sıcaklık farkları 40 0C’den çoktur.
  • Senelik yağış miktarları 400 ile 600 mm. arasında değişim gösterir Yağışlar yazın başlarında artış göstermektedir.
  • Doğal bitki örtüsü ise iğne yapraklı ağaçların oluşmuş olan tayga ormanlarıdır.

SOĞUK KUŞAK İKLİMLERİ

a) Kutup İklimi

  • Antarktika, Grönland gibi kutup etrafındaki kısımlarda görülmektedir.
  • Sıcaklık senenin hiçbir döneminde 0 0C’nin üstüne çıkmamaktadır.
  • Senelik yağış miktarları 150 mm. nin altındadır.
  • Kutup iklimi bölgesinde bitki örtüsü, yerleşik hayata ve toprağa rastlanılmaz.

b) Tundra İklimi

  • Genelde 60. ile 70. paraleller arasında görülmektedir. Örneğin; Kuzey Avrupa, Kuzey Asya ve bunun gibi.
  • Senelik sıcaklık ortalamaları 0 0C’nin altındadır. Yazları serin ve çok kısa, kışlar ise çok soğuk ve uzundur.
  • Senelik yağış miktarları 300 mm. den azdır.  Genelde yağışlar yaz mevsimlerinde artış göstermektedir.
  • Doğal bitki örtüsü tundra ismi verilen kısa boylu ot, yosun ve çalı  topluluklarıdır.

ÖNEMLİ OLAN NOTLAR:

– Yağış rejimleri düzenli bir şekilde olan iklim tipleri; ılıman ve ekvatoral okyanus iklimidir.

– Muson, savan, tundra ve sert karasal ikliminde en çok yağışlı mevsim yaz mevsimidir.

– En çok yağışlı mevsimi kıştır. Tek iklim tipi ise Akdeniz iklimidir.

– Ekvatoral, muson, ılıman okyanus ve sert karasal iklimlerinin doğal bitki örtüleri ormandır.

– Dinamik Yüksek Basınç alanlarının etkisi ile ; Akdeniz ikliminde yaz, savan ikliminde kış, mevsimi kurak geçmektedir.

– Step, subtopikal çöl, kutup ve tundra ikliminin yıllık yağış miktarları ağaç formasyonunun (ormanın) gelişebilmesi için yeterli değildir.

–  Soğuk su akıntıları ve şiddetli karasallık da çölleşmeye sebep olabilmektedir.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.